میلاد داودی، فعال حوزه میراثفرهنگی در یادداشتی نوشت: موزه میراث روستایی گیلان، فراتر از یک جغرافیای ایستا برای نمایش گذشته، بازتاب دهنده و احیای هویت فضایی و زیستمحیطی البرز شمالی است. این ابرپروژه در دل پارک جنگلی سراوان، ساختار سنتی موزهداری محصور در ویترینها را درهم شکست و با تلفیق نبوغ معماری بومی و منظر طبیعی، گونهای بنیادین از اکوموزه را پدید آورد. از منظر برنامهریزی روستایی، این مجموعه سنگبنای نوینی است که توانسته اصالت مسکن، معیشت و پیوند انسان و زمین را به مثابه ارزشمندترین دارایی استراتژیک گیلان به رخ سپهر گردشگری ملی و فراملی بکشد.
آنچه این پهنه هویتی را در طراز الگوهای یونسکویی بیبدیل میسازد، پایبندی بیکموکاست به روششناسی علمی واچینی و دوبارهچینی سازهها است. نجاتبخشی و انتقال ابنیه کهن از ۹ حوزه فرهنگی و اقلیمی گیلان— از جلگه شرق و غرب گرفته تا مناطق کوهپایهای و کوهستانی— تجسد عینی تابآوری تاریخی در برابر اقلیم خشن و مرطوب خزر است. این موزه با گردآوری خانههایی اصیل با اسکلتهای چوبی زگمه و شیکیلی پوششهای گیاهی گالی و لت، گنجینهای پویا از دانش بومی و خرد معمارانه اجدادی پدید آورده است.
موزه میراث روستایی شاهرگ تپنده اقتصاد تجربه (Experience Economy) در شمال کشور است. گردشگر با گامنهادن در این قلمرو، صرفاً یک بیننده منفعل نیست؛ او با طنین شالیزار، عطر مدهوشکننده کاهگل بارانخورده، هیاهوی پخت نانهای محلی و چرخش چرخهای نمدمالی و حصیربافی آمیخته میشود. این غوطهوری حسی، درک و احترام به میراث نیاکان را در ضمیر گردشگر نهادینه ساخته و ارزش افزوده اقتصادی را از دل تعامل، روایت و ادراک مستقیم فرهنگ تولید میکند.
این موزه رسالتی بزرگ را در احیای جلوههای فولکلور، بازیها و آیینهای بومی، موسیقی گیل و دیلم، و جشنهای شکرگزاری از قبیل خرمنجشن و نوروزبل ایفا کرده است. همافزایی ساختار فیزیکی خانهها با اجرای این آیینهای ریشهدار، نوعی حفاظ نفوذناپذیر در برابر یکسانسازی فرهنگی دنیای مدرن ایجاد کرده و موزه را به پایگاه پایش و استمرار فرهنگ زنده گیلان مبدل ساخته است.
یکی از چالشهای بنیادین گردشگری گیلان، اشباع نوار ساحلی، فرسایش پهنههای شکننده طبیعی و تراکم نامتوازن گردشگر در قطبهای شهری است. موزه میراث روستایی به عنوان یک جاذبه مقیاسبزرگ، نقشی حیاتی در بازتوزیع جریان گردشگری ایفا کرده است. این سایت با جانمایی هوشمندانه در مدخل ورودی استان، گردشگران را پیش از ورود به هستههای متراکم به درنگی ژرف فرامیخواند و الگوی سفر را از اتراقگاههای ناپایدار حاشیه جادهها به سمت مقاصد متوازن و فرهنگی سوق میدهد.
از منظر توسعه پایدار، هر کنش گردشگری باید سودمندی اقتصادی ملموسی برای جامعه میزبان به بار آورد. موزه میراث روستایی با ایجاد بازارهای ادواری برای زنان و مردان هنرمند گیلانی، فراهمآوری بستری برای عرضه مستقیم دستبافتهها، سفالینهها، صنایع چوب و خوراک بومی، اشتغالزایی مستقیم و غیرمستقیم پایداری را پیریزی کرده است. این رهیافت، حس تعلق محلی را اعتلا بخشیده و روستاییان را از نگهبانان حاشیهای به کنشگران و ذینفعان اصلی حفاظت از میراث بدل ساخته است.
انتخاب رشت به عنوان عضو شبکه شهرهای خلاق خوراکشناسی یونسکو، پدیدهای جدا از بستر تاریخی و کشاورزی آن نبود. موزه میراث روستایی، با بازنمایی فرایند از مزرعه تا سفره، ساختارهای سنتی فرآوری برنج، دوشابپزی، پرورش کرم ابریشم و کانونهای پختوپز خانگی کوره و تیان، مبانی مستند این عنوان جهانی را مشروعیت میبخشد. این پیوند ارگانیک، برند گردشگری گیلان را از رویکرد تفریحی صِرف به مقصدی اندیشهمحور با عمق مردمشناختی ارتقا داده است.
توسعه اقامتگاههای بومگردی سالهای اخیر در پهنه روستایی گیلان، تا حد زیادی وامدار انگارههای الهامبخش این موزه است. این مجموعه به عنوان یک الگوی مرجع و پایلوت موفق، سرمایهگذاران محلی و جوانان روستایی را متقاعد کرد که معماری سنتی و بومی نه نماد محرومیت، بلکه دارایی گرانبها و جذاب برای نسل امروز است. بازتولید الگوهای سازهای موزه در دهها اقامتگاه بومگردی، جریان گردشگری روستایی را در سراسر استان شتابی دوچندان بخشید.
این گنجینه کمنظیر در برابر تهدیدات مکرر زیستمحیطی، آتشسوزیهای جنگلی، رطوبت فرساینده شمال و هجوم آفات چوبخوار به شدت آسیبپذیر است. کمبود اعتبارات متمرکز برای نگهداری ادواری، پایداری دراز مدت موزه را تهدید میکند. تحقق اهداف توسعهای، مستلزم نگاهی جامعنگر در برنامهریزی منطقهای، تأمین زیرساختهای فناورانه و اجرای طرحهای جامع مدیریت ریسک در این پهنه است.
در جمعبندی نهایی، موزه میراث روستایی گیلان سفیری تمامعیار برای تبارشناسی شمال ایران در تراز جهانی به شمار میرود. همگام با سایر پروندههای فاخر استان نظیر ماسوله کهن و چشماندازهای کمنظیر گیسوم، این اکوموزه شایستگی قرارگیری در فهرست میراث جهانی یونسکو را داراست. ارتقای زیرساختهای چندزبانه، بهرهگیری از فناوریهای دیجیتال توریسم و تلفیق آن با گردشگری رویدادمحور، ضامن شکوفایی اقتصادی و تداومبخش رسالت سترگ این موزه در صیانت از هویت تاریخی گیلانزمین خواهد بود.
انتهای پیام/
نظر شما